แตงไทย (Mask Melon) เป็นแตงพื้นเมืองของไทยที่มีลักษณะผล และเนื้อคล้ายแคนตาลูป ผลดิบมีรสหวานน้อยกว่ารสเปรี้ยว ผลสุกมีรสหวานอมเปรี้ยว แต่มีกลิ่นหอมแรงกว่าแตงอื่นๆ นิยมปลูกสำหรับทำของหวาน รวมถึงนำมารับประทานสดเป็นผักจิ้มน้ำพริก

แตง ไทย มีโครโมโซม 2n = 2x = 24 เป็นพืชผสมเกสรข้ามดอก จากดอกตัวผู้ และดอกตัวเมียที่อยู่บนต้นเดียวกัน โดยมีแมลง และลมเป็นตัวช่วยผสมเกสร มีลักษณะผลคล้ายแคนตาลูป เป็นพืชในตระกูลเดียวกันกับแตงกวา และแคนตาลูป สามารถเจริญเติบโต และต้านทานโรคได้ดี

• ชื่อวิทยาศาสตร์ : Cucumis melo L. var. conomon
• วงศ์ : Cucurbitaceae
• ชื่อสามัญ : Mask Melon, pickling melon
• ชื่อท้องถิ่น :
– แตงไทย (กลาง และทั่วไป)
– แตงลาย (เหนือ)
– แตงจิง แตงกิง (อีสาน)
– ซกเซรา (เขมร)

ลักษณะทางพฤกษศาสตร์
1. ลำต้น
แตงไทยเป็นไม้เถาล้มลุก มีลำต้นลาย เป็นสันร่องตามยาว แตกกิ่งแขนง และมีมือเกาะ มีขนปกคลุมลำต้น

2. ใบ
ใบ เป็นใบเดี่ยวขนาดใหญ่ มีลักษณะเหลี่ยมมีเว้าเล็กน้อย มีรูปทรงกลมหรือรูปไต ขอบใบหยัก มีแฉก 5-7 แฉก กว้าง และยาวประมาณ 8-15 เซนติเมตร โคนใบเป็นรูปหัวใจ ใบมีขนขึ้นปกคลุม ก้านใบยาว 4-10 เซนติเมตร

3. ดอก
ดอก เป็นดอกสมบูรณ์เพศ ออกดอกเดี่ยวสีเหลือง มีก้านดอกสั้น ดอกเพศผู้ออกเป็นจุกที่ง่ามใบ ดอกบานกว้าง 1.2-3 เซนติเมตร มีกลีบรองดอก 5 กลีบ แต่ละกลีบยาว 6-8 มิลลิเมตร ส่วนกลีบดอกมี 5 กลีบ เชื่อมติดกันบริเวณโคนกลีบ แต่ละกลีบมีรูปทรงกลม ยาวประมาณ 2 เซนติเมตร ด้านในมีเกสรตัวผู้ 3 อัน ระหว่างอับเรณูมีติ่งยาว

ส่วนดอกเพศเมีย ออกเป็นดอกเดี่ยว มีกลีบรองดอก และกลีบดอกเหมือนดอกเพศผู้ ปลายท่อรังไข่มีแฉก 3-5 แฉก

4. ผล
ผลแตงไทยมีลักษณะกลมหรือรียาว ตามสายพันธุ์ ผลมีลายตามความยาวของผล มีความยาวผลประมาณ 23 เซนติเมตร เส้นผ่าศูนย์กลางประมาณ 14 เซนติเมตร ผิวเปลือกมันเรียบ ผลดิบมีสีเขียว มีลายสีขาวหรือสีเหลืองตามแนวยาว มีเนื้อสีขาวนวล ส่วนผลสุกมีเปลือกบาง เปลือกสีเหลือง มีกลิ่นหอม เนื้อสีเหลืองนวลหรือสีเขียวอ่อน มีรสจืด ออกเปรี้ยวมาก แต่ละต้นติดผลประมาณ 3-5 ผล

ประโยชน์แตงไทย
• ผลอ่อนแตงไทยนิยมนำมารับประทาสด ใช้เป็นผักจิ้มน้ำพริก ลาบ ป่น ทำแกงอ่อม ยำ และทำเป็นแตงดอง แต่ส่วนมากไม่นิยมทำสุก
• สารสกัดจากผลดิบหรือผลสุกใช้เป็นส่วนประกอบของเครื่องสำอาง ช่วยบำรุงผิว และช่วยผลัดเซลล์ผิว
• ผลสุกมีรสหวานเปรี้ยว มีกลิ่นหอมแรง นิยมใช้ทำแตงไทยน้ำเชื่อม บวชแตงไทย ใส่ลอดช่อง ใส่ไอศครีม เป็นต้น
• ยอดอ่อนจากต้นกล้าหรือยอดอ่อนจากต้นใหญ่ใช้ปรุงอาหารจำพวกผัด แกง หรือลวกจิ้มน้ำพริก
• ดอก ใช้ทำแกงอ่อม แกงเลียง
• ดอก ใช้ตากแห้ง และบดชงเป็นชาดื่ม

สรรพคุณแตงไทย
• ใบ และยอดอ่อนมีรสจืดช่วยลดอาการเป็นไข้
• ดอกใช้ต้มรับประทานแก้ดีซ่านหรือบดเป็นผงใช้ประคบรักษาแผล
• ผลดิบหรือผลสุกมีกรดหลายชนิด ช่วยในการย่อยอาหาร และช่วยเจริญอาหาร
• เนื้อผลดิบ และสุก ช่วยเป็นยาระบาย แก้กระหายน้ำ และช่วยลดความร้อนในร่างกาย
• ราก มีรสเฝื่อนเย็น ใช้ต้มน้ำดื่มเป็นยาระบาย และทำให้อาเจียน
• เมล็ด มีรสเย็นจืด ใช้ต้มน้ำดื่ม เป็นยาระบาย ช่วยแก้ไอ และช่วยย่อยอาหาร